آشالازی

علل بروز آشالازی ناشناخته است. برخی علل احتمالی بروز آشالازی به شرح ذیل می باشد:

1. تحلیل رفتن سلول‌های عصبی در لایه‌های عضلانی مری، موثر در انتقال غذا به سمت معده، یکی از علل احتمالی بروز آشالازی محسوب می شود.
2. برخی مطالعات نشان می‌دهند که ممکن است عفونت های ویروسی یا انگلی با آشالازی مرتبط باشد. افراد مبتلا به آشالازی ممکن است دارای نشانه‌هایی از عفونت‌های قبلی باشند، مانند وجود آنتی‌بادی‌هایی برای ویروس هرپس سیمپلکس، ویروس پاپیلومای انسانی، ویروس سرخک و غیره.
3. بر اساس برخی شواهد، آشالازی ممکن است یک اختلال خودایمنی التهابی باشد؛ از طرف دیگر افراد مبتلا به آشالازی بیشتر در معرض اختلالات خودایمنی مانند یووئیت، دیابت نوع ۱، آرتریت روماتوئید، لوپوس سیستمیک و سندرم شوگرن هستند.

برخی از علائم آشالازی به دلیل تجمع غذا در مری و عدم ورود به معده ایجاد می‌شوند. دیگر علائم آشالازی به دلیل انقباضات غیرطبیعی عضلات مری ایجاد می‌شوند.

علائم آشالازی در هنگام یا بعد از غذا خوردن بروز می‌کنند و شامل موارد زیر هستند:

• احساس سختی در بلع غذا یا مایعات و گیر کردن آنها در مری یا “چسبیدن” در مسیر معده (شایع‌ترین علامت آشالازی)؛
• بازگشت غذا و مایعات به دهان بعد از بلع؛
• درد قفسه سینه که می‌تواند شدید باشد و فرد را از خواب بیدار کند؛
• سوزش سر دل؛
• سرفه، به‌ویژه در شب؛
• خفگی یا ورود غذا یا مایعات به مجاری هوایی (آسپیراسیون).

درد قفسه سینه و بازگشت غذا و مایعات به دهان بعد از بلع، که از نخستین علائم آشالازی هستند، با بیماری ریفلاکس معده به مری نیز مرتبطند. علل بروز این علایم در بیماری ریفلاکس شل بودن بیش از حد اسفنکتر تحتانی مری می باشد که از ورود اسید معده به مری پیشگیری نمی کند؛ در حالی که علل بروز این علایم در آشالازی، به علت بیش از حد سفت بودن اسفنکتر تحتانی مری می باشد.

آشالازی شدید ممکن است منجر به درد قابل توجه قفسه سینه، خستگی، سوءتغذیه و کاهش وزن شود. اگر حین غذا خوردن، ذرات غذا به دلیل سرفه و بروز حس خفگی وارد مجاری هوایی شوند، ممکن است پنومونی ایجاد شود. پنومونی التهاب مجاری هوایی است که ممکن است تهدیدکننده حیات باشد.

علاوه بر یک معاینه فیزیکی کامل و بررسی سابقه پزشکی و علائم، پزشک ممکن است آزمایشات زیر را برای کمک به تشخیص آشالازی توصیه کند:

• مانومتری حلق و مری: از این روش برای اندازه‌گیری و ثبت تغییرات فشار در سراسر حلق و مری هنگام بلع غذا استفاده می شود. مانومتری به‌عنوان دقیق‌ترین آزمایش برای تشخیص آشالازی در نظر گرفته می‌شود، زیرا می‌تواند محل و شدت انقباضات عضلانی که بر توانایی بلع اثر می‌گذارند را شناسایی کند.

• اندوسکوپی فوقانی: از این پروسیجر برای بررسی مری و معده با استفاده از اندوسکوپ – لوله ای نازک دارای دوربین که از طریق دهان وارد معده می شود-  استفاده می شود. این پروسیجر به شناسایی ناهنجاری‌های مری مانند تنگی‌ها و تومورها کمک می‌کند. در طول اندوسکوپی، پزشک می‌تواند از بافت مری و معده و ضایعات مشکوک نمونه‌برداری کند و برای تجزیه و تحلیل بیشتر برای پاتولوژی ارسال کند.

• آزمایش pH  متری:  آزمایش pH مری یا ارزیابی اسیدیته مری یک آزمایش سرپایی است. این آزمایش میزان اسیدیته اسید معده، تعداد دفعات ورود اسید معده به مری و مدت زمان ماندگاری اسید در مری را در طول 24 ساعت اندازه گیری می کند. در تشخیص آشالازی از این روش برای رد کردن بیماری ریفلاکس استفاده می شود.

• بلع باریم: نوعی آزمایش تصویربرداری است که از باریم و اشعه ایکس برای ایجاد تصاویر از دستگاه گوارش فوقانی استفاده می‌کند. در طول این تصویربرداری بیمار یک نوشیدنی غلیظ و گچی باریم را قورت می دهد تا تصاویر واضح تری به واسطه اشعه ایکس ایجاد شوند. بعدها باریم از بدن دفع خواهد شد. به واسطه این آزمایش تنگی غیرعادی مری قابل تشخیص خواهد بود.

در حال حاضر درمان مشخصی برای آشالازی وجود ندارد، اما روش هایی برای تسکین علائم حاصل از بیماری وجود دارند از جمله اتساع یا گشاد کردن مری، جراحی، تزریق سم بوتولینوم و برخی انواع داروها. هدف از درمان، کنترل انقباضات مری و کمک به شل شدن اسفنکتر برای عبور غذا به معده است.

اتساع اسفنکتر مری

اتساع به معنی گشاد کردن می باشد. اتساع مری یک عمل سرپایی محسوب می شود و در بخش اندوسکوپی صورت می گیرد. قبل از انجام این عمل به بیمار مواد آرام بخش تزریق می شود و پزشک از طریق اندوسکوپ بالنی را وارد اسفنکتر تحتانی مری کرده، به آرامی آن را باد می‌کند و پس از گشاد شدن اسفنکتر، باد بالن تخلیه و از مری خارج می گردد. این کار منجر به کاهش فشار مری شده و عضلات اسفنکتر تا حدی کشیده خواهند شد که در نتیجه آن عبور غذا و مایعات از مری به معده تسهیل می گردد.

اتساع با بالن رایج‌ترین روش درمانی برای آشالازی محسوب می گردد. اکثر بیماران پس از انجام این روش، بهبودی قابل توجهی در فرآیند بلع را تجربه می کنند. با این حال، این بهبودی ممکن است موقت باشد و علائم آشالازی با گذشت زمان بازگردند که در این صورت ممکن است به درمان‌های بیشتر نیاز باشد.

جراحی آشالازی — میوتومی مری

در طول میوتومی یک برش طولی در بافت عضلات انتهای مری و ابتدای معده ایجاد می شود تا از انقباض شدید آنها جلوگیری گردد. میوتومی آشالازی را می‌توان با استفاده از اندوسکوپ از طریق دهان یا از طریق ایجاد چندین برش کوچک در شکم (میوتومی لاپاروسکوپیک هلر) انجام داد. میوتومی اسفنکتر تحتانی مری به اندازه‌ای در عضله برش ایجاد می کند که علائم آشالازی تسکین پیدا کند و همزمان منجر به بروز ریفلاکس (برگشت اسید معده به مری) نشود. این روش نوعی درمان دائمی برای آشالازی محسوب می گردد اما ممکن است برای همه بیماران مناسب نباشد.

تزریق سم بوتولینوم (بوتاکس)

این روش درمانی برای افراد مسن و اشخاصی که نمی‌توانند از روش‌های اتساع یا میوتومی استفاده کنند، تجویز می شود.

در این روش، سم بوتولینوم به اسفنکتر تزریق می شود، اسفنکتر و اعصاب اطراف آن بی‌حس شده و عضلات آن شل می شوند که در نتیجه آن مواد غذایی بدون مشکل از مری به معده منتقل می شوند. این تزریق‌ها با استفاده از یک سوزن مخصوص که از طریق اندوسکوپ وارد ناحیه مورد نظر می‌شود، انجام می‌گیرند.

اثر این تزریق‌ها موقتی است و معمولاً حدود یک سال دوام دارد، بنابراین ممکن است به تزریق‌های مجدد نیاز باشد. از عوارض این روش درمانی می توان به احساس درد خفیف در قفسه سینه و گاهی بروز بثورات پوستی اشاره کرد.

داروهای آشالازی

درمان دارویی موثری برای آشالازی وجود ندارد. برخی داروها که حاوی نیترات‌ها یا مسدودکننده‌های کانال کلسیم هستند،  به‌طور موقت اسفنکتر تحتانی مری را شل می کنند. این داروها باید قبل از هر وعده غذایی مصرف شوند و عوارض جانبی آنها معمولاً بیش از فوایدشان است.

زندگی با آشالازی

اگر پس از انجام اقدامات درمانی برای آشالازی همچنان علائم این بیماری رفع نشده باشد، باید با مشورت با پزشک دنبال راه حل های دیگری بود. تغییرات در رژیم غذایی، عادات غذایی و سایر عوامل مرتبط با سبک زندگی می‌توانند بر کیفیت زندگی تأثیرگذار باشند.

آیا رژیم خاصی برای آشالازی وجود دارد؟

رژیم غذایی خاصی جهت کاهش علایم آشالازی وجود ندارد اما ممکن است تغییر رژیم غذایی تحت نظر پزشک در کنترل علایم این بیماری بی تأثیر نباشد. بسته به نوع آشالازی که فرد را درگیر می کند، برخی غذاها به راحتی یا سختی بلع می شوند. همچنین، اگر به دلیل آشالازی کاهش وزن زیادی ایجاد شود، پزشک ممکن است برای حفظ شاخص توده بدنی سالم مصرف غذاهای پرکالری را به فرد توصیه کند.

برخی افراد مبتلا به آشالازی با پرهیز از مصرف برخی مواد غذایی احساس بهتری دارند، از جمله:

• میوه‌ها و سبزیجات خام
• گوشت‌های سفت
• غذاهای بسیار اسیدی مثل مرکبات
• الکل
• کافئین

نحوه و زمان خوردن غذا نیز می‌تواند در شدت بروز علایم تفاوت ایجاد کند. لقمه‌های کوچک که به خوبی جویده شده‌اند، راحت‌تر بلعیده می‌شوند. پرهیز از مصرف غذاهای جامد قبل از خواب می‌تواند درد قفسه سینه و بازگشت غذا به مری در شب را کاهش دهد.

آیا آشالازی خطر مرگ دارد؟

آشالازی معمولاً منجر به مرگ نمی شود. با اینکه این بیماری مادام‌العمر است، با مدیریت علائم می‌توان از عوارض جدی آن، مانند خفگی، انسداد و سوء تغذیه جلوگیری کرد.

افراد مبتلا به آشالازی معمولاً در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به سرطان مری قرار دارند. اگر در خانواده سابقه این نوع سرطان یا عوامل دیگری که خطر ابتلا به این نوع سرطان را افزایش می‌دهند، وجود دارد، بهتر است با یک متخصص مشورت شود.