هپاتیت آ

ویروس هپاتیت A موجب التهاب کبد می‌شود. این التهاب در عملکرد کبد اختلال ایجاد کرده و باعث بروز علایم بیماری می شود.

این ویروس عمدتاً از طریق انتقال مدفوعی–دهانی منتشر می‌شود، یعنی زمانی که ذرات بسیار کوچک مدفوع آلوده وارد دهان شود. این انتقال ممکن است هنگام خوردن یا نوشیدن مواد غذایی و آبی که در تماس با مدفوع آلوده بوده اند رخ دهد. همچنین تماس نزدیک با فرد مبتلا می‌تواند منجر به ابتلا شود. ویروس می‌تواند چندین ماه روی سطوح زنده بماند. اما از طریق عطسه، سرفه یا تماس‌های معمولی منتقل نمی‌شود.

راه‌های شایع انتقال ویروس هپاتیت A عبارتند از:

• خوردن غذاهایی که فرد آلوده بدون شست‌وشوی مناسب دست‌ها بعد از استفاده از دستشویی آماده کرده باشد؛
• نوشیدن آب آلوده؛
• مصرف غذاهایی که با آب آلوده شسته شده باشند؛
• خوردن صدف و غذاهای دریایی خام از آب‌های آلوده به فاضلاب؛
• تماس نزدیک با فرد آلوده، حتی اگر علائمی نداشته باشد؛
• داشتن رابطه‌ی جنسی با فرد مبتلا.

عوامل خطر

احتمال ابتلا به هپاتیت A در شرایط زیر بیشتر است:

• سفر یا کار در مناطقی که هپاتیت A شایع است؛
• زندگی مشترک با فرد مبتلا به هپاتیتA؛
• مردانی که با مردان دیگر رابطه‌ی جنسی دارند؛
• هر نوع رابطه‌ی جنسی با فرد مبتلا؛
• ابتلا به HIV؛
• بی‌خانمانی؛
• استفاده از هر نوع مواد مخدر تفریحی (تزریقی یا غیرتزریقی)؛

نشانه‌های هپاتیت A معمولاً چند هفته پس از ورود ویروس به بدن ظاهر می‌شوند. با این حال، همه‌ی افراد مبتلا دچار علائم نمی‌شوند. از جمله شایع ترین علایم هپاتیت A موارد ذکر شده در ادامه می باشند:

• خستگی و ضعف غیرعادی؛
• حالت تهوع ناگهانی، استفراغ و اسهال؛
• درد یا ناراحتی شکمی، به‌ویژه در سمت راست بالای شکم زیر دنده‌ها (محل قرارگیری کبد)؛
• مدفوع به رنگ خاک رس یا خاکستری؛
• کاهش اشتها؛
• تب خفیف؛
• تیره شدن رنگ ادرار؛
• درد مفاصل؛
• زردی پوست و سفیدی چشم‌ها (یرقان)؛
• خارش شدید؛

این علائم معمولاً خفیف بوده و طی چند هفته برطرف می‌شوند، اما گاهی می‌توانند به بیماری شدید و طولانی‌مدت منجر شوند.

برخلاف سایر انواع هپاتیت ویروسی، هپاتیت A باعث آسیب مزمن کبدی نمی‌شود و به عفونت پایدار (مزمن) تبدیل نمی‌گردد.
در موارد نادر، این بیماری می‌تواند موجب نارسایی حاد کبدی شود، به‌ویژه در افراد مسن یا کسانی که بیماری مزمن کبدی دارند. در این حالت بستری در بیمارستان و مراقبت پزشکی ضروری است و برخی بیماران ممکن است نیاز به پیوند کبد داشته باشند.

برای تشخیص هپاتیت A از آزمایش خون استفاده می‌شود. نمونه خون معمولاً از ورید بازو گرفته شده و برای بررسی به آزمایشگاه ارسال می‌شود.

درمان اختصاصی برای هپاتیت A وجود ندارد. بدن به‌طور طبیعی ویروس را دفع می‌کند. در بیشتر موارد، کبد در طول شش ماه بهبود می‌یابد و آسیب دائمی باقی نمی‌ماند.

اقدامات درمانی هپاتیت A معمولاً در راستای کاهش علائم و راحتی بیمار می باشد:

• استراحت کافی: بسیاری از بیماران احساس خستگی و بی‌حالی دارند بنابراین توصیه می شود به اندازه کافی استراحت کنند.

• دریافت غذا و مایعات کافی: پیروی از رژیم غذایی سالم و متعادل بسیار مهم می باشد. در صورت بروز حالت تهوع و استفراغ که از عوارض این بیماری می باشد ممکن است مصرف وعده های غذایی کامل ممکن نباشد؛ بنابراین توصیه می شود در طول روز میان‌وعده‌های کوچک مصرف شود و برای دریافت کالری کافی، غذاها و نوشیدنی‌های پرکالری‌تر مثل آب‌میوه یا شیر به جای آب مصرف شود. نوشیدن مایعات زیاد به‌ویژه در صورت استفراغ یا اسهال اهمیت زیادی دارد.

• پرهیز از مصرف الکل و مصرف با احتیاط داروها: در صورت ابتلا به ویروس هپاتیت، ممکن است کبد در تجزیه الکل و داروها دچار مشکل شود. مصرف الکل می‌تواند باعث آسیب بیشتر به کبد شود. بنابراین بهتر است بدون مشورت با پزشک حتی داروهای بدون نسخه را نیز مصرف نکرد.

در صورت ابتلا

توصیه می شود در صورت ابتلا به هپاتیت A با پیروی از برخی اقدامات پیشگیرانه از انتقال این ویروس به دیگران پیشگیری شود.

• پرهیز از فعالیت جنسی: هرگونه رابطه‌ی جنسی می‌تواند ویروس را منتقل کند. استفاده از کاندوم هم محافظت کافی ایجاد نمی‌کند.

• شستن کامل دست ها پس از استفاده از سرویس بهداشتی یا تعویض پوشک: دست‌ها باید حداقل ۲۰ ثانیه با دقت به صورت کامل شسته شود، سپس خوب آبکشی و با دستمال یک‌بارمصرف خشک شود.

• عدم پخت و پز و آماده سازی غذا هنگام ابتلا به ویروس: احتمال انتقال ویروس از طریق مصرف مواد غذایی آماده شده توسط فرد مبتلا بسیار زیاد می باشد.

پیشگیری

واکسن هپاتیت A می‌تواند از ابتلا به این بیماری جلوگیری کند. این واکسن معمولاً در دو نوبت تزریق می‌شود: یک نوبت اولیه و یک دز یادآور شش ماه بعد. واکسن هپاتیت A همچنین می‌تواند به صورت ترکیبی با واکسن هپاتیت B تزریق شود. این ترکیب در سه نوبت طی شش ماه تزریق می‌گردد.

مرکز کنترل و پیشگیری بیماری‌ها (CDC) واکسن هپاتیت A را برای گروه‌های زیر توصیه می‌کند:

• همه کودکان در سن یک‌سالگی، یا کودکان بزرگتری که واکسن کودکی را دریافت نکرده‌اند؛
• هر فرد بالای یک سال که بی‌خانمان است؛
• نوزادان ۶ تا ۱۱ ماهه که به مناطقی سفر می‌کنند که هپاتیت A در آن شایع است،
• خانواده‌ها و مراقبان کودکانی که از کشورهایی با شیوع بالای هپاتیت A به فرزندخواندگی پذیرفته شده‌اند؛
• افرادی که در تماس مستقیم با بیماران مبتلا به هپاتیت A هستند؛
• کارکنان آزمایشگاه‌هایی که ممکن است با ویروس هپاتیت A تماس پیدا کنند؛
• مردانی که با مردان رابطه‌ی جنسی دارند؛
• افرادی که به مناطقی با شیوع بالای هپاتیت A سفر می‌کنند یا در آنجا کار می‌کنند؛
• مصرف‌کنندگان مواد مخدر تفریحی (چه تزریقی و چه غیرتزریقی)؛
• بیماران مبتلا به بیماری‌های مزمن کبدی، از جمله هپاتیت B یا C؛
• هر فردی که بخواهد در برابر این بیماری ایمنی پیدا کند.

رعایت نکات ایمنی هنگام سفر

در صورت سفر به مناطقی با شیوع بالای هپاتیت A :

• میوه‌ها و سبزیجات تازه با آب بطری شسته شود و پوست آن ها توسط خود فرد گرفته شود. از میوه و سبزیجات آماده (از پیش برش خورده) به هیچ عنوان استفاده نشود.
• از مصرف گوشت و ماهی خام یا نیم‌پز خودداری شود.
• فقط از آب بطری نوشیده شود و برای مصارفی مانند مسواک زدن نیز از همین آب استفاده شود.
• تا جای ممکن از مصرف نوشیدنی‌ها و حتی یخی که خلوص و منبع تهیه آن مشخص نیست پرهیز شود.
• در صورت در دسترس نبودن بطری آب، بهتر است که آب لوله‌کشی قبل از مصرف جوشانده شود و برای تهیه یخ نیز از همین آب استفاده شود.

رعایت بهداشت فردی

• دست‌ها باید به صورت مرتب و به صورت کامل شسته شوند به‌ویژه پس از استفاده از سرویس بهداشتی یا تعویض پوشک و قبل از آماده‌کردن یا خوردن غذا.