هپاتیت ب

هپاتیت ب در صورت تماس با مایعات بدن فرد آلوده منتقل می‌شود. این مایعات می‌تواند شامل موارد زیر باشد اما از طریق عطسه یا سرفه منتقل نمی‌شود. راه‌های شایع انتقال عبارتند از:

• مایع آمنیوتیک؛
• خون؛
• ترشحات قاعدگی؛
• بزاق؛
• منی؛
• ترشحات واژینال.

انتقال بیماری ممکن است در شرایط زیر رخ دهد:

• استفاده مشترک از سرنگ یا سوزن آلوده؛

• رابطه جنسی محافظت‌نشده با فرد مبتلا؛

• آسیب ناشی از وسایل پزشکی آلوده مانند سوزن یا تیغ جراحی (بیشتر در خصوص کارکنان حوزه درمان)؛

• انتقال از مادر به نوزاد: احتمال انتقال ویروس هپاتیت ب هنگام زایمان از مادران بارداری که آلوده به ویروس هپاتیت ب هستند به نوزاد وجود دارد. با این حال، واکسیناسیون نوزاد در اغلب موارد از ابتلا به ویروس پیشگیری می کند. توصیه می‌شود زنان باردار یا کسانی که قصد بارداری دارند، آزمایش هپاتیت ب را حتما انجام دهند.

عوامل خطر

ویروس هپاتیت ب از طریق تماس با خون، مایع منی یا سایر مایعات بدن فرد آلوده منتقل می‌شود. خطر ابتلا به این عفونت در شرایط زیر افزایش می‌یابد:

• داشتن رابطه جنسی محافظت نشده با چند شریک جنسی یا با فردی که آلوده به ویروس هپاتیت ب است.

• استفاده مشترک از سرنگ هنگام مصرف مواد مخدر تزریقی.

• مردانی که دارای تمایلات همجنسگرایانه هستند.

• زندگی با فردی که به عفونت مزمن هپاتیت ب مبتلاست.

• نوزادانی که از مادران آلوده به ویروس هپاتیت ب به دنیا می‌آیند.

• داشتن شغلی که با خون انسان در تماس است.

• ابتلا به هپاتیت سی یا ایدز

• دریافت دیالیز کلیه.

• زندگی یا سابقه حضور در زندان.

• مصرف داروهایی که سیستم ایمنی را تضعیف می‌کنند، مانند داروهای شیمی‌درمانی.

• سفر به مناطقی با شیوع بالای ویروس هپاتیت ب، مانند آسیا، جزایر اقیانوس آرام، آفریقا و اروپای شرقی.

علائم هپاتیت ب حاد از خفیف تا شدید متغیر است. این علائم معمولاً ۱ تا ۴ ماه پس از ابتلا ظاهر می‌شوند، اما ممکن است حتی دو هفته پس از آلودگی نیز بروز کنند. برخی افراد مبتلا به هپاتیت ب حاد یا مزمن ممکن است هیچ علامتی نداشته باشند، به‌ویژه کودکان خردسال.

علائم هپاتیت ب ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• درد در ناحیه شکم (شکم)؛
• تب؛
• درد مفاصل؛
• کاهش اشتها؛
• حالت تهوع و استفراغ؛
• ضعف و خستگی شدید؛
• زردی (تغییر رنگ چشم‌ها و پوست به زرد). بسته به رنگ پوست، ممکن است این تغییر کمتر یا بیشتر قابل مشاهده باشد؛
• تیره شدن رنگ ادرار؛
• روشن یا خاکستری شدن رنگ مدفوع؛
• ورم شکم یا اندام‌ها به دلیل تجمع مایع.

ابتلا به هپاتیت ب مزمن می‌تواند منجر به مشکلات جدی سلامت شود از جمله:

• زخم کبد (سیروز): التهاب ناشی از هپاتیت ب می‌تواند منجر به ایجاد بافت زخم در کبد شود و عملکرد طبیعی آن را مختل کند.

• سرطان کبد: افراد مبتلا به هپاتیت ب مزمن در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به سرطان کبد قرار دارند.

• نارسایی کبد: در این وضعیت، عملکرد حیاتی کبد از کار می‌افتد. این نارسایی می تواند حاد (به سرعت رخ می دهد) یا مزمن (به مرور زمان اتفاق می افتد) باشد که در چنین شرایطی، تنها راه ادامه زندگی، پیوند کبد است.

• هپاتیت دی: نوع دیگری از هپاتیت است که ممکن است در صورت ابتلا به هپاتیت ب بروز کند.

• افزایش ناگهانی سطح ویروس: در برخی بیماران، سطح ویروس بسیار پایین است یا حتی در آزمایش‌ها دیده نمی‌شود. اما اگر ویروس شروع به تکثیر سریع کند، آزمایش‌ها افزایش آن را نشان می‌دهند. به این وضعیت فعال‌سازی مجدد ویروس گفته می‌شود که می‌تواند باعث آسیب کبدی یا حتی نارسایی کبد شود. این حالت بیشتر در افراد با سیستم ایمنی ضعیف رخ می‌دهد، مانند کسانی که داروهای سرکوب‌کننده ایمنی (کورتیکواستروئیدهای با دوز بالا یا شیمی‌درمانی) مصرف می‌کنند. پیش از شروع این داروها باید برای هپاتیت ب آزمایش داده شود و در صورتی که نتیجه مثبت باشد پیش از درمان با پزشک متخصص کبد مشورت شود.

• مشکلات دیگر: افراد مبتلا به هپاتیت ب مزمن ممکن است دچار بیماری کلیوی یا التهاب عروق خونی شوند.

پزشک معاینه فیزیکی انجام می‌دهد و به دنبال نشانه‌های آسیب کبدی از جمله زردی پوست و درد شکم می‌گردد؛ آزمایش‌هایی که می‌توانند به تشخیص هپاتیت ب یا عوارض آن کمک کنند شامل موارد زیر است:

• آزمایش خون: این آزمایش وجود ویروس هپاتیت ب در بدن را نشان می‌دهد. همچنین می‌تواند مشخص کند که عفونت حاد است یا مزمن. یک آزمایش ساده خون همچنین می‌تواند نشان دهد که آیا فرد نسبت به این بیماری ایمنی دارید یا خیر.

• سونوگرافی کبد: نوع خاصی از سونوگرافی به نام الاستوگرافی گذرا می‌تواند میزان آسیب کبد را نشان دهد.

• بیوپسی کبد: پزشک ممکن است نمونه کوچکی از بافت کبد را برای بررسی آسیب بردارد. در این روش، یک سوزن باریک از طریق پوست وارد کبد می‌شود و قطعه کوچکی از بافت برای آزمایشگاه ارسال می‌گردد.

درمان شما بسته به وضعیت بیمار متفاوت خواهد بود و ممکن است شامل موارد زیر باشد:

درمان پیشگیرانه

درمان پیشگیرانه زمانی است که پزشک واکسن هپاتیت ب و داروهایی برای پیشگیری از بیماری تجویز می کند. این درمان در صورتی تجویز می‌ شود که فرد مبتلا در ۲۴ ساعت گذشته در معرض ویروس قرار گرفته باشد.

درمان هپاتیت ب حاد:

درمان خاصی برای هپاتیت ب حاد وجود ندارد. این عفونت کوتاه‌مدت است و در اغلب موارد به‌طور خودبه‌خود برطرف می‌شود. در صورت استفراغ زیاد و اسهال ممکن است جهت پیشگیری از کم آبی بدن، مایعات داخل وریدی تجویز شود. پزشک ممکن است موارد زیر را نیز توصیه کند:   

• استراحت کافی؛

• تغذیه مناسب؛

• مصرف فراوان مایعات؛

• پیگیری و پایش مداوم وضعیت بدن هنگام مقابله با عفونت.

اگر علائم بیماری شدید باشد، ممکن است نیاز به داروهای ضدویروسی یا بستری در بیمارستان برای پیشگیری از عوارض باشد.

درمان هپاتیت ب مزمن:

بیشتر افراد مبتلا به هپاتیت ب مزمن تا پایان عمر به درمان نیاز دارند. تصمیم برای آغاز درمان به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله:

• ویروس موجب التهاب یا زخم کبد (سیروز) شده باشد؛

• وجود عفونت‌های دیگر مانند هپاتیت سی یا ایدز؛

• ضعیف بودن سیستم ایمنی به دلیل بیماری یا مصرف دارو؛

درمان به کاهش خطر بیماری کبدی و جلوگیری از انتقال عفونت به دیگران کمک می‌کند.

روش‌های درمان هپاتیت ب مزمن شامل:

• پایش بیماری: پزشک وضعیت سلامت بیمار را طی ویزیت های 3 تا 6 ماهه تحت نظر خواهد داشت. و ممکن است جهت بررسی دقیق تر وضعیت بیمار آزمایش خون و تصویربرداری تجویز کند.

• دارو: پزشک ممکن است داروهای ضد ویروس یا تقویت کننده ایمنی بدن تجویز کند. این داروها خطر انتقال هپاتیت ب به دیگران را کاهش می‌دهند و معمولاً باید در کل مدت زمان طول عمر مصرف شوند.

• پیوند کبد: اگر کبد به شدت آسیب دیده باشد، پیوند کبد می‌تواند گزینه‌ای درمانی باشد. در این روش، جراح کبد آسیب‌دیده را خارج کرده و کبد سالم جایگزین می‌کند. بیشتر کبدهای پیوندی از اهداکنندگان فوت‌شده به دست می‌آیند و تعداد کمی از اهداکنندگان زنده که بخشی از کبد خود را اهدا می‌کنند.

در صورت ابتلا به هپاتیت ب:

• در صورت ابتلا به هپاتیت ب حاد، بهتر است از رفتن به محل کار و حضور در جمع خودداری شود تا علائم از بین برود.

• اگر بیماری مزمن باشد، پزشک ممکن است برخی داروهای ضد ویروسی تجویز کند. این داروها ویروس را به طور کامل حذف نمی کنند اما با کاهش تکثیر ویروس در بدن از کبد محافظت می کنند و در نتیجه احتمال انتقال بیماری به دیگران را نیز کاهش می دهند.

اصول مراقبت کلی در صورت ابتلا به هپاتیت ب شامل موارد ذکر شده در ذیل می باشد.

• رابطه جنسی محافظت شده: استفاده از کاندوم هنگام رابطه جنسی (کاندوم خطر انتقال را کاهش می‌دهد، اما آن را به‌طور کامل از بین نمی‌برد).

• درخواست آزمایش از شریک جنسی: افرادی که روابط جنسی فعال دارند، لازم است از وضعیت ابتلای خود به ویروس هپاتیت B آگاه باشند تا از انتقال آن به دیگران پیشگیری کنند.اگر نتیجه آزمایش نشان دهد که آلوده هستند، باید تحت معاینه پزشکی قرار بگیرند تا مشخص شود آیا نیاز به درمان دارند یا خیر.

• عدم به اشتراک گذاری وسایل شخصی: نباید از سوزن و سرنگ (در صورت استفاده از داروهای تزریقی) یا وسایلی نظیر تیغ و مسواک به‌صورت مشترک استفاده شود، زیرا ممکن است حاوی ذرات خون باشند.

• کسب اطلاعات در مورد هپاتیت ب: کسب اطلاعات از منابع معتبر و علمی منجر به افزایش درک و تسهیل شرایط زندگی برای فرد مبتلا و اطرافیان خواهد شد.

• حفظ ارتباط با دوستان و اعضای خانواده: هپاتیت ب از طریق تماس‌های عادی منتقل نمی‌شود، بنابراین افراد مبتلا با رعایت اصول ایمنی می توانند ارتباط خود را با اطرافیان حفظ کنند.

• مراقبت از خود: پیروی از رژیم غذایی سالم شامل میوه و سبزیجات، ورزش منظم و خواب کافی اهمیت بسیار زیادی در حفظ سلامت فرد مبتلا دارند.

• محافظت از کبد: برای مبتلایان، پرهیز کامل از مصرف الکل ضروری است و مصرف دارو باید تنها با نظر پزشک متخصص صورت گیرد. همچنین بهتر است آزمایش‌های هپاتیت آ و سی انجام شود و در صورت نبود سابقه ابتلا به هپاتیت A، واکسیناسیون آن انجام گیرد.

پیشگیری از ابتلا به ویروس هپاتیت ب:

واکسن هپاتیت B اصلی‌ترین راه پیشگیری از ابتلا به ویروس هپاتیت ب است. واکسن بسته به نوع آن به‌صورت دو دوز با فاصله یک ماه یا سه تا چهار دوز در طی شش ماه تزریق می‌شود. تزریق واکسن باعث ابتلا به هپاتیت ب نمی‌شود.

واکسن هپاتیت B به‌طور ویژه برای افراد و شرایط ذیل توصیه می شود:

• نوزادان؛

• کودکان و نوجوانانی که در زمان تولد واکسینه نشده‌اند؛

• افرادی که در مراکز نگهداری افراد دارای معلولیت زندگی یا کار می‌کنند؛

• کسانی که با فرد مبتلا به هپاتیت ب زندگی می‌کنند؛

• کارکنان درمانی، اورژانس و هر کسی که با خون انسان در تماس است؛

• افرادی که دچار بیماری‌های مقاربتی هستند، از جمله ایدز؛

• مردانی با روابط جنسی همجنس‌گرایانه؛

• افرادی با شرکای جنسی متعدد؛

• شرکای جنسی افراد مبتلا به هپاتیت ب؛

• افرادی که مواد مخدر تزریق می‌کنند یا سرنگ مشترک استفاده می‌کنند؛

• مبتلایان به بیماری مزمن کبدی؛

• بیماران مبتلا به نارسایی کلیوی پیشرفته؛

• مسافرانی که قصد سفر به مناطق با شیوع بالای ویروس هپاتیت ب دارند.

دیگر اقدامات پیشگیرانه برای کاهش خطر ابتلا به ویروس هپاتیت ب عبارتند از:

• اطلاع از وضعیت ابتلای شریک جنسی به ویروس هپاتیت ب؛

• استفاده از کاندوم؛

• عدم استفاده از مواد مخدر تزریقی؛

• احتیاط در انجام تتو و سوراخ کردن بدن؛

• پرس‌وجو درباره واکسن هپاتیت B قبل از سفر به خصوص در مناطقی که این بیماری شایع است.

غربالگری افراد سالم برای هپاتیت ب

• پزشکان در برخی موارد افراد سالم را نیز برای هپاتیت B مورد آزمایش قرار می‌دهند. این اقدام که «غربالگری» نامیده می‌شود، با هدف تشخیص زودهنگام انجام می‌گیرد؛ زیرا ویروس هپاتیت B ممکن است پیش از ظاهر شدن علائم، موجب صدمه به کبد شود. غربالگری اغلب در شرایط زیر پیشنهاد می‌شود:
• در دوران بارداری؛

• زندگی مشترک با شخصی که مبتلا به ویروس هپاتیت ب می باشد؛

• در صورت داشتن شریک های جنسی متعدد؛

• برقراری رابطه جنسی با فرد مبتلا به هپاتیت ب؛

• در مردانی با روابط جنسی همجنس‌گرایانه؛

• سابقه ابتلا به بیماری مقاربتی؛

• سابقه ابتلا به ایدز یا هپاتیت سی؛

• نتیجه غیرطبیعی در آزمایش آنزیم‌های کبدی بدون علت مشخص؛

• در صورت دیالیز کلیوی؛

• در صورت مصرف داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی (مثلاً برای پیشگیری از پس‌زدن عضو پیوندی)؛

• در صورت مصرف مواد مخدر تزریقی؛

• در صورت داشتن سابقه زندان یا زندگی در زندان؛

• به دنیا آمدن در کشوری با شیوع بالا هپاتیت ب؛

• داشتن والدین یا فرزندخوانده‌ای از مناطق پرشیوع هپاتیت ب مانند آسیا، جزایر اقیانوس آرام، آفریقا یا اروپای شرقی