هپاتیت خود ایمنی

هپاتیت خودایمنی زمانی رخ می‌دهد که سیستم ایمنی بدن، که معمولاً به ویروس‌ها، باکتری‌ها و سایر عوامل بیماری‌زا حمله می‌کند، به اشتباه کبد را هدف قرار می‌دهد. این حمله می‌تواند منجر به التهاب طولانی‌مدت و آسیب جدی به سلول‌های کبدی شود. دلیل این که چرا بدن علیه خود عمل می‌کند به‌طور دقیق مشخص نیست.

عواملی که ممکن است در بروز هپاتیت خودایمنی نقش داشته باشند عبارت‌اند از:

• استعداد ژنتیکی: برخی ژن‌ها باعث می‌شوند بعضی افراد بیشتر در معرض ابتلا به بیماری‌های خودایمنی باشند.

• عفونت‌های ویروسی: سابقه ابتلا به برخی انواع ویروس ها (اپشتین–بار، هرپس، پارو ویروس B19 یا هپاتیتA،B  یا C )، احتمال ابتلا به این بیماری را افزایش می دهد.

• عوامل محیطی: سموم یا رویدادهایی که سیستم ایمنی را تحت تاثیر قرار می‌دهند. در برخی افراد، این عوامل می‌توانند باعث فعال شدن بیش‌ازحد سیستم ایمنی شوند.

• برخی داروها: بعضی داروها (نیتروفورانتوئین، مینوسیکلین و آتورواستاتین) منجر به تحریک هپاتیت خودایمنی می شوند.

عوامل خطر:

عواملی که ممکن است خطر ابتلا به هپاتیت خودایمنی را افزایش دهند عبارت‌اند از:

• جنسیت زن: اگرچه هم مردان و هم زنان ممکن است به این بیماری مبتلا شوند، اما هپاتیت خودایمنی در زنان شایع‌تر است.

• ژنتیک: یافته‌ها نشان می‌دهد که وجود برخی ژن‌ها می‌تواند احتمال ابتلا به هپاتیت خودایمنی را در اعضای یک خانواده افزایش دهد.

• ابتلا به دیگر انواع بیماری های خودایمنی: افرادی که از قبل به بیماری‌های خودایمنی مانند سلیاک، آرتریت روماتوئید، پرکاری تیروئید (بیماری گریوز یا تیروئیدیت هاشیموتو)، دیابت نوع یک، کولیت اولسراتیو، ویتیلیگو یا سندرم شوگرن مبتلا هستند، ممکن است بیشتر در معرض ابتلا به هپاتیت خودایمنی باشند.

علائم هپاتیت خودایمنی از فردی به فرد دیگر متفاوت است و ممکن است به‌طور ناگهانی ظاهر شوند. برخی افراد در مراحل اولیه بیماری علائم اندک یا حتی قابل تشخیصی ندارند، در حالی که برخی دیگر ممکن است علائم زیر را تجربه کنند:

• خستگی؛
• ناراحتی یا درد شکم؛
• بزرگ شدن کبد؛
• رگ‌های خونی نامنظم روی پوست که آنژیوم عنکبوتی نامیده می شوند؛
• بثورات پوستی؛
• درد مفاصل؛
• قطع یا نامنظم شدن دوره‌های قاعدگی؛
• زردی پوست یا چشم‌ها (یرقان)؛
• خارش پوست؛
• تهوع و استفراغ؛
• کاهش اشتها؛
• ادرار تیره‌رنگ؛
• مدفوع کم‌رنگ یا خاکستری؛

هپاتیت خودایمنی درمان‌نشده می‌تواند باعث ایجاد زخم دائمی در بافت کبد شود که به آن سیروز گفته می‌شود. عوارض سیروز شامل موارد زیر است:

• بزرگ شدن وریدهای مری (واریس مری): ورید پورتال، خون را از روده به کبد منتقل می‌کند. هنگامی که جریان خون در این ورید مسدود شود، خون ممکن است به رگ‌های دیگر، به‌ویژه رگ‌های معده و مری، بازگردد. از آنجا که دیواره این رگها نازک و شکننده است، اتساع بیش‌ازحد آن‌ها خطر پارگی و خونریزی را افزایش می‌دهد. خونریزی شدید از مری یا معده یک وضعیت اورژانسی و تهدیدکننده حیات است و نیاز به مراقبت های فوری پزشکی دارد.

• تجمع مایع در شکم (آسیت): بیماری کبدی می‌تواند باعث تجمع مقدار زیادی مایع در شکم شود و منجر به اختلال در تنفس شود. این حالت معمولاً نشانه سیروز پیشرفته است.

• نارسایی کبد: نارسایی کبد زمانی رخ می‌دهد که آسیب گسترده به سلول‌های کبدی مانع از عملکرد مناسب کبد می‌شود. در این مرحله، پیوند کبد ضروری است.

• سرطان کبد:  افراد مبتلا به سیروز، در معرض خطر بالاتری برای ابتلا به سرطان کبد قرار دارند.

آزمایش‌ها و روش‌های مورد استفاده برای تشخیص هپاتیت خودایمنی عبارت‌اند از:

• آزمایش خون برای رد سایر علل بیماری کبد؛

• آزمایش‌های عملکرد کبد برای بررسی سطح آنزیم‌های کبدی؛

• آزمایش آنتی‌بادی برای شناسایی آنتی‌بادی‌هایی که به سلول‌های سالم حمله می‌کنند: این ازمایش می‌تواند هپاتیت خودایمنی را از هپاتیت ویروسی و سایر بیماری‌هایی که علائم مشابه دارند متمایز کند. . آزمایش‌های آنتی‌بادی همچنین به تعیین نوع هپاتیت خودایمنی کمک می‌کنند.

• تصویربرداری مانند سونوگرافی، سی‌تی‌اسکن و ام‌آر‌آی؛

• بیوپسی (نمونه‌برداری) کبد برای تأیید تشخیص و تعیین شدت بیماری: در طی این روش، یک سوزن نازک از طریق برش کوچکی در پوست وارد کبد می‌شود و مقدار کمی از بافت کبد برداشته می‌شود. سپس نمونه برای بررسی به آزمایشگاه ارسال می‌گردد.

هدف از درمان هپاتیت خودایمنی، کند کردن یا متوقف ساختن روند حمله سیستم ایمنی به کبد است. برای این هدف، معمولاً داروهایی از جمله داروهای سرکوب‌کننده ایمنی که فعالیت سیستم ایمنی را کاهش می‌دهند و کورتیکواستروئیدها برای کاهش التهاب بدن تجویز می شوند.

مصرف طولانی‌مدت برخی از این داروها می‌تواند باعث بروز طیف گسترده‌ای از عوارض جانبی جدی، از جمله دیابت، ضعیف شدن یا شکستگی استخوان‌ها، فشار خون بالا، آب مروارید، گلوکوم (آب سیاه) و افزایش وزن شود.

اگرچه ممکن است چند سال پس از شروع درمان، بیمار به مرحله بهبودی (فروکش بیماری) برسد، اما در صورت قطع دارو، بیماری اغلب بازمی‌گردد. بسته به شرایط بیمار، ممکن است درمان به صورت مادام‌العمر تجویز شود.

پیوند کبد

در صورتی که داروها نتوانند از پیشرفت بیماری جلوگیری کنند، یا در صورت ایجاد زخم‌های غیرقابل برگشت در کبد (سیروز) یا بروز نارسایی کبد، تنها گزینه باقی‌مانده پیوند کبد خواهد بود.

در طی پیوند کبد، کبد بیمار برداشته شده و با یک کبد سالم از اهداکننده جایگزین می‌شود. پیوند کبد معمولاً با استفاده از کبد اهداکنندگان فوت‌شده انجام می‌گیرد. در برخی موارد، پیوند کبد از اهداکننده زنده امکان‌پذیر است. در این روش، تنها بخشی از کبد سالم از یک فرد زنده به بیمار پیوند زده می‌شود. هر دو کبد تقریباً بلافاصله شروع به بازسازی و تولید سلول‌های جدید می‌کنند.

پایبندی دقیق به درمان تجویزی:

• داروها باید دقیقاً طبق دستورات پزشک مصرف شوند.
• از قطع یا تغییر خودسرانه دارو، حتی در صورت بهبود نسبی علائم، جدا باید خودداری شود زیرا احتمال بازگشت بیماری وجود دارد.

اجتناب کامل از مصرف الکل:

الکل منجر به تشدید آسیب کبدی می شود و سرعت پیشرفت بیماری یا تبدیل آن به سیروز را افزایش می دهد.
مصرف الکل حتی در مقادیر بسیار کم، تحت هیچ شرایطی توصیه نمی شود.

رعایت یک رژیم غذایی سالم و متعادل:

هر چند هیچ رژیم خاصی هپاتیت خودایمنی را درمان نمی‌کند، اما تغذیه مناسب به عملکرد بهتر کبد و حفظ سلامت عمومی کمک می‌کند.

• خوردن میوه‌ها، سبزیجات، غلات کامل و پروتئین‌های کم‌چرب برای حفظ سلامت کبد مفید است.
• از غذاهای فرآوری‌شده، پرچرب و با قند یا نمک زیاد خودداری شود.

کنترل وزن و پیشگیری از بیماری‌های همراه:

حفظ وزن در محدوده سالم می‌تواند از ایجاد بیماری کبد چرب که کبد را بیشتر تحت فشار قرار می‌دهد جلوگیری کند.

جلوگیری از مصرف داروها و مکمل‌های مضر برای کبد:

• برخی داروها می‌توانند به کبد آسیب بزنند یا بیماری را تشدید کنند.
• پزشک خود را از تمام داروهای بدون نسخه، مکمل‌ها یا گیاهان دارویی که مصرف می‌کنی مطلع کن.

آزمایش‌ها و پیگیری منظم پزشکی:

•  پایش منظم عملکرد کبد و اندازه‌گیری دوره‌ای سطح آنزیم‌های کبدی از طریق آزمایش‌های خون، نقش مهمی در ارزیابی روند بیماری و پاسخ به درمان دارد.
• علاوه بر این، انجام بررسی‌ها و ارزیابی‌های دوره‌ای می‌تواند به شناسایی زودهنگام عوارض احتمالی مانند سیروز یا سرطان کبد کمک کند و در صورت لزوم، مداخلات درمانی به‌موقع را امکان‌پذیر سازد.

حمایت روانی و مراقبت از سلامت ذهنی:

بسیاری از بیماران با استرس، اضطراب یا خستگی طولانی مواجه می‌شوند. در چنین شرایطی صحبت با پزشک، روانشناس یا گروه‌های پشتیبانی می‌تواند کمک‌کننده باشد.

فعالیت بدنی منظم:

ورزش با شدت مناسب (مثل پیاده‌روی، شنا، دوچرخه‌سواری سبک) می‌تواند به بهبود وضعیت جسمی و انرژی کمک کند، البته با تأیید پزشک.