هپاتیت ناشی از الکل

هپاتیت الکلی زمانی اتفاق می‌افتد که مصرف زیاد الکل به کبد آسیب می‌زند. کبد وظیفه دارد الکل را تجزیه کند، اما در این فرایند مواد مضری تولید می‌شود که به سلول‌های کبد صدمه می‌زنند و باعث التهاب و تورم کبد می‌شوند.

وقتی سلول‌های کبد آسیب می‌بینند، بدن تلاش می‌کند آن‌ها را ترمیم کند. اما این روند گاهی باعث التهاب بیشتر و بدتر شدن وضعیت کبد می‌شود. از طرفی، الکل می‌تواند دیواره روده را ضعیف کند و باعث شود باکتری‌ها و سموم وارد خون شده و به کبد برسند. این موضوع التهاب کبد را شدیدتر می‌کند.

اگر مصرف الکل ادامه پیدا کند، به‌مرور زمان چربی در کبد جمع می‌شود و آسیب کبدی بیشتر می‌شود. در بعضی افراد که هم مشکل متابولیک (مثل اضافه‌وزن یا دیابت) دارند و هم الکل مصرف می‌کنند، آسیب کبدی شدیدتر می‌شود. به این حالت بیماری کبدی مرتبط با الکل و اختلال متابولیک گفته می‌شود.

با پیشرفت بیماری، برخی از سلول‌های کبد از بین می‌روند و بافت سالم کبد کم‌کم با بافت سفت و زخمی جایگزین می‌شود. در مراحل اولیه به این حالت فیبروز گفته می‌شود. اگر آسیب ادامه پیدا کند، بیماری به مرحله پیشرفته‌تری به نام سیروز می‌رسد. متأسفانه بسیاری از بیماران زمانی متوجه بیماری خود می‌شوند که کبد آن‌ها دچار آسیب جدی شده است. قطع مصرف الکل می‌تواند جلوی پیشرفت بیماری را بگیرد و حتی در مراحل اولیه باعث بهبود شود، اما در مرحله سیروز معمولاً آسیب‌ها برگشت‌پذیر نیستند.

سیروز شدیدترین مرحله آسیب کبدی ناشی از الکل است و باعث می‌شود کبد نتواند وظایف طبیعی خود را به‌درستی انجام دهد. بعضی افراد هم‌زمان هم دچار هپاتیت الکلی و هم سیروز هستند. گاهی هپاتیت الکلی اولین نشانه‌ای است که نشان می‌دهد سیروز از قبل ایجاد شده است.

علاوه بر الکل، برخی داروها، مکمل‌های گیاهی یا مواد سمی نیز می‌توانند به کبد آسیب بزنند و باعث التهاب آن شوند. با این حال، بیشتر پزشکان هپاتیت الکلی را یک بیماری جداگانه می‌دانند که به‌طور مستقیم به مصرف الکل مربوط است.

برخی عوامل می‌توانند باعث بدتر شدن هپاتیت الکلی شوند، از جمله:

• ابتلا به انواع دیگر بیماری های کبدی، مانند هپاتیت C
• تغذیه نامناسب و دریافت نکردن مواد غذایی سالم و کافی

عوامل خطر

مهم‌ترین عامل خطر هپاتیت الکلی، میزان و مدت مصرف الکل است. هر نوشیدنی استاندارد حدود ۱۴ گرم الکل خالص دارد (معادل یک قوطی آبجو، یک لیوان شراب یا یک شات مشروب).

• در زنان، مصرف روزانه ۳ تا ۴ نوشیدنی به مدت ۶ ماه یا بیشتر خطر را افزایش می‌دهد
• در مردان، مصرف ۴ تا ۵ نوشیدنی در روز به مدت ۶ ماه یا بیشتر خطرناک است

عوامل دیگر شامل:

• جنسیت (خطر بیشتر در زنان)؛
• اضافه‌وزن؛
• ژنتیک؛
• نژاد و قومیت (خطر بیشتر در افراد سیاه‌پوست و اسپانیایی‌تبار)؛
• نوشیدن افراطی کوتاه‌مدت؛
• مصرف استامینوفن همراه با الکل؛
• جراحی‌های کاهش وزن مانند بای‌پس معده؛

در مراحل خفیف یا اولیه، ممکن است هیچ علامتی بروز نکند. با پیشرفت بیماری، علائم زیر ممکن است ظاهر شوند:

• حساسیت یا درد در قسمت فوقانی راست شکم (محل قرارگیری کبد)
• بزرگ شدن یا تورم قابل مشاهده کبد
• اتساع شکم یا تجمع مایع در شکم
• کاهش اشتها و کاهش وزن
• تهوع
• مدفوع کم‌رنگ و شناور

وقتی هپاتیت شدید شود و عملکرد کبد را مختل کند، علائم عوارض زیر ممکن است دیده شوند:

• تب
• افزایش ضربان قلب
• زردی چشم‌ها (یرقان)
• خونریزی و کبودی آسان (کاهش پلاکت خون)
• گیجی (انسفالوپاتی کبدی)
• خستگی و احساس ناخوشی عمومی
• نارسایی کلیه و کبد
• خونریزی در دستگاه گوارش به علت بزرگ شدن وریدها در مری یا معده (واریس) 

شایع‌ترین علامت:

• زرد شدن پوست و سفیدی چشم‌ها (زردی یا یرقان): این حالت زمانی رخ می‌دهد که ماده زرد رنگی به نام بیلی‌روبین در خون جمع شود. کبد سالم این ماده را از خون جدا کرده و به روده می‌فرستد، اما وقتی کبد آسیب می‌بیند، بیلی‌روبین در خون باقی می‌ماند و باعث زردی پوست و چشم‌ها می‌شود. شدت زردی بسته به رنگ پوست متفاوت است.

نکته: افراد مبتلا به هپاتیت الکلی اغلب مواد مغذی کافی از غذا دریافت نمی‌کنند. این وضعیت سوءتغذیه نام دارد. مصرف زیاد الکل باعث کاهش اشتها می‌شود و افرادی که اعتیاد سنگین به الکل دارند، معمولاً بخش عمده کالری خود را از الکل دریافت می‌کنند.

عوارض ممکن است شامل:

• واریس‌های مری و معده و خونریزی شدید
• آسیت (تجمع مایع شکمی)
• انسفالوپاتی کبدی (اختلال عملکرد مغز)
• نارسایی کلیه (سندرم هپاتورنال)
• سیروز و سرطان کبد
• مرگ

تشخیص شامل:

• معاینه فیزیکی و بررسی سابقه مصرف الکل.
• آزمایش‌های خون جهت سنجش عملکرد کبد و الکل خون.
• تصویربرداری (سونوگرافی، سی تی اسکن، ام آر آی).
• در موارد خاص، نمونه برداری از بافت کبد.

درمان شامل:

• قطع کامل مصرف الکل با نظارت پزشک و حتی مراکز ترک الکل.
• بهبود وضعیت تغذیه جهت درمان سوتغذیه با رژیم غذایی، مکمل‌ها و در موارد شدید، تغذیه از راه لوله.
• داروهای کاهش‌دهنده التهاب (مانند کورتیکواستروئیدها در موارد خاص)؛
• در موارد شدید، پیوند کبد.

برای کاهش خطر:

• مصرف الکل محدود یا ترجیحاً قطع شود.
• از ابتلا به هپاتیت C پیشگیری شود.
• پیش از مصرف هم‌زمان دارو و الکل با پزشک مشورت شود.
• در صورت داشتن سابقه سنگین مصرف الکل یا علائم بیماری کبدی، به پزشک متخصص مراجعه شود.

در صورت ابتلا:

اگر بیماری خیلی پیشرفته نباشد، با ترک الکل قابل برگشت خواهد بود. هرچند بافت زخم قبلی از بین نمی‌رود، اما می‌توان از آسیب بیشتر جلوگیری کرد. افرادی که پس از تشخیص، الکل را ترک می‌کنند، طی ۶ تا ۱۲ ماه بهبود قابل‌توجهی نشان می‌دهند. موارد خفیف ممکن است کاملاً برطرف شوند. در موارد شدید، بهبود تدریجی طی سال‌ها رخ می‌دهد.