کبد چرب

عوامل اصلی تشدید کننده کبد چرب رژیم غذایی نادرست (غذاهای پرچرب، فست فود) و عدم فعالیت بدنی کافی است. اما عوامل ذکر شده در ذیل نیز احتمال ابتلا به کبد چرب را افزایش می دهند.

• چاقی؛
• دیابت؛
• چربی خون بالا؛
• فشار خون بالا؛
• افزایش دور کمر و شکم؛
• کاهش وزن شدید؛
• سو تغذیه و تغذیه نامناسب؛
• مصرف مشروبات الکلی؛
• برخی جراحی های شکمی؛
• کم کاری تیرویید؛
• اختلالات هورمونی؛
• مصرف بعضی از داروهای خاص مثل هورمون استروژن، کورتون، تاموکسی فن، والپروات سدیم و …

کبد چرب معمولاً بدون علامت است. بندرت ممکن است باعث بروز علایم زیر شود:

• احساس ناراحتی و پری یا درد زیر لبه دنده در سمت راست قفسه سینه
• خستگی

در ابتدا آزمایشات بیماران کبد چرب نرمال است و به تدریج چربی کبد باعث التهاب آن شده و آنزیم های کبدی (ALT،AST) افزایش می یابد و این زنگ خطر شروع آسیب جدی به کبد است و لزوم درمان و پیگیری جدی تر بیمار را گوشزد می کند. در صورت عدم درمان به تدریج طی چند سال کبد کم کار و تخریب می شود و اصطلاحا “سیروز کبدی” ایجاد می گردد که علایم آن شامل موارد ذکر شده در ذیل می باشند:

• زردی چشم ها و پوست
• بزرگی و آب آوردن شکم (آسیت)
• اختلال حواس
• خونریزی های گوارشی
• اختلال کلیه و ریه و …

در این مرحله متاسفانه اقدام اساسی برای بیمار نمی توان انجام داد و حالتی برگشت ناپذیر است و نهایتاً تنها راه درمان پیوند کبد خواهد بود. تعداد کمی از بیماران سیروزی تا قبل از پیوند دچار سرطان کبد خواهند شد.

تشخیص این بیماری معمولاً با استفاده از سونوگرافی و آزمایش خون است، هر چند نمونه برداری از کبد تنها راه دقیق تشخیص می باشد.  

سونوگرافی:

در سونوگرافی نمای کبد به صورت افزایش اکوژنیسیته کبد یا اصطلاحاً کبد چرب درجه یک تا سه گزارش می شود که هر چه میزان رسوب چربی کبد بیشتر باشد درجه آن بیشتر است.

آزمایش خون:

 آزمایشاتی که پزشک برای بیماران درخواست می کند شامل آنزیم ها و سایر تست های کبدی، قند و چربی خون، تست های هپاتیت ویروسی، فریتین و بر حسب قضاوت پزشک سایر آزمایشات مورد نیاز جهت رد سایر علل نمای کبد چرب، می باشد.

بیماران لازم است جهت مشاوره و درمان به متخصص داخلی، فوق تخصص گوارش و متخصص تغذیه مراجعه کنند و تحت پیگیری طولانی قرارگیرند.  اساس درمان کاهش وزن، رعایت رژیم غذایی و فعالیت فیزیکی است. داروها نقش بسیار کمی در درمان کبد چرب ایفا می کنند.

کاهش وزن:

در ابتدا در موارد خفیف تا متوسط کاهش وزن بین 5 تا 7% وزن بدن و در موارد پیشرفته تر و شدیدتر کاهش وزن تا 10% وزن بدن توصیه می شود و در ادامه این روند، طی مدت زمان طولانی تر هدف ثانویه رسیدن به وزن ایده آل و تثبیت آن می باشد. 

کاهش وزن و حفظ آن کار بسیار مشکل و چالش برانگیزی است و نیاز به رویکرد چند جانبه دارد و همکاری متخصص تغذیه، روانپزشک و همزمان اصلاح سبک زندگی و افزایش فعالیت فیزیکی را نیاز دارد.

در مواردی خاص بسته به شرایط بیمار، بخصوص برای افراد با وزن بسیار بالا جهت کاهش وزن ممکن است دارو و برخی انواع جراحی های کاهش وزن مانند بالون لاغری و …  با مشاوره پزشک و متخصص تغذیه توصیه شود.

تغذیه:

1.مصرف مواد شیرین و کربوهیدرات های ساده مانند قند، شکر، شکلات، بستنی، کیک، نان، برنج، آرد سفید و کلیه فرآورده های آرد سفید باید به حداقل برسد و تا جای ممکن با فرآورده های حاصل از آرد سبوس دار  مثل نان سبوس دار جایگزین شود.

2. مصرف نوشیدنی های حاوی مواد شیرین کننده مانند انواع نوشابه ها، دلسترها و به خصوص آبمیوه که حاوی مقادیر زیادی فروکتوز هستند.

3. محدود کردن مصرف میوه به 2 تا 3 واحد در طول روز به علت دارا بودن فروکتوز که در بروز کبد چرب موثر می باشد.

4. مصرف چربی های اشباع و فست فودها باید کاهش پیدا کند. چربی های اشباع در غذاهایی مثل کره، خامه، چربی گوشت قرمز، گوشت های فرآوری شده مثل سوسیس، کالباس، بیکن و لبنیات پرچرب و روغن های جامد یافت می شود. بهتر است تا جای ممکن این نوع از چربی ها با چربی های غیراشباع مثل غذاهای دریایی، روغن زیتون، دانه ها و مغزیجات روغنی مثل گرود جایگزین شوند.

توصیه می شود که مصرف گوشت قرمز به یک الی دو بار در هفته کاهش یابد و از نوع کم چرب آن نیز استفاده شود.

5. مصرف مشروبات الکلی باعث تشدید کبد چرب می شود و پرهیز از آن ها لازم است.

6. مصرف قهوه در صورتی که حاوی مواد اضافی و شیرین کننده نباشد ممکن است برای کبد مفید باشد.

7. توصیه می شود از رژیمی سرشار از سبزیجات، غلات کامل و حبوبات پیروی شود. 

ورزش و فعالیت بدنی:

افزایش فعالیت فیزیکی 2 تا 3 بار و هر بار حدود یکساعت به شیوه ای که ضربان قلب افزایش یابد. 

کنترل بیماری های همراه:

بیماران کبد چرب در معرض بیماری های قلبی عروقی نیز هستند و اغلب مهم ترین مشکل آن ها وجود چنین بیماری هایست. لذا میبایست از نظر فشار خون، افزایش چربی خون و سایر عوامل خطر بیماری های قلبی عروقی توسط متخصص قلب بررسی و تحت درمان مناسب قرار گیرند.

یک عامل مهم ایجاد کننده کبد چرب دیابت است و در افراد مبتلا به دیابت لازم است تحت نظر متخصص داخلی یا فوق تخصص غدد قند خونشان کنترل شود.

دارو درمانی:

داروهای مختلفی برای درمان کبد چرب وجود دارد مثل ویتامین ای، متفورمین، پیوگلیتازون و…… بسیاری از این داروها تاثیری در درمان کبد چرب ندارند و یا تاثیر کمی دارند. درمان دارویی بدون نظر پزشک به هیچ عنوان توصیه نمی شود چرا که هر دارویی می بایست در صورت کاربرد و بر حسب شرایط تجویز شود. از گذشته تا کنون داروی رایج و مرسوم برای کبد چرب ترکیبات سیلیمارین (گرفته شده از گل خار مریم) مثل لیورگل بوده است. متاسفانه هنوز تاثیر این دارو برای کبد چرب اثبات نشده و شواهد کافی بر کارایی آن وجود ندارد. گاهی حتی استفاده از داروهای گیاهی می تواند منجربه نارسایی و پیوند کبد شود.

بیماران کبد چرب برحسب شرایط ممکن است بصورت دوره ای ویزیت شوند و از آنها آزمایشات کبد و سونوگرافی یا اقدامات دیگر بعمل بیاید لذا لازم است تحت نظر پزشک معالج باشند.

توجه داشته باشید که تزریق واکسن های هپاتیت آ و ب در بیماران کبد چرب که ایمن و واکسینه نیستند، توصیه می شود.

کبد چرب در موارد شدید، در صورت عدم درمان در دراز مدت، به مرور زمان می تواند به کبد آسیب رسانده و منجر به نارسایی کبد و نیاز به پیوند کبد شود. از طرفی در صورتی که بیماری های همراه مانند بیماری های قلبی و عروقی و دیابت نیز کنترل نشوند می توانند ختم به عوارض جبران ناپذیری شوند.

در کنار توصیه های پزشک، با پیروی از نکات ذکر شده در زیر، روند درمان شما بهبود خواهد یافت:

کاهش وزن: اگر شما اضافه وزن داشته باشید یا چاق باشید، جهت کاهش وزن باید میزان کالری مصرفی روزانه خود را کم کرده و فعالیت فیزیکی خود را افزایش دهید. کاهش میزان مصرف کالری نکته کلیدی در جهت کاهش وزن و مدیریت بیماری می باشد. در صورتی که به تنهایی قادر به کم کردن وزن خود نیستید، به پزشک خود مراجعه نمایید.

رژیم غذایی سالم: از یک رژیم غذایی سرشار از میوه جات، سبزیجات و غلات کامل استفاده کنید و میزان مصرف کالری را کاهش دهید.

ورزش کنید و فعال باشید: سعی کنید در اکثر روزهای هفته، حداقل نیم تا یک ساعت ورزش کنید. توجه داشته باشید که ورزش کردن نقش بسیار مهمی در کاهش وزن شما دارد. در صورتی که اصلاً ورزش نمی کرده اید، ابتدا با پزشک خود مشورت کنید، در صورتی که مشکلی وجود نداشت شروع به ورزش کنید و مدت زمان ورزش خود را به ندرت افزایش دهید.

دیابت خود را کنترل کنید: اگر مبتلا به بیماری دیابت می باشید. داروهای خود را دقیقاً به شیوه ای که برایتان تجویز شده است مصرف کنید. باید به صورت منظم تحت نظارت پزشک باشید، و هر چند وقت یک بار آزمایش خون برای بررسی دقیق قند خون را طبق توصیه پزشک انجام دهید.

کلسترول خود را کاهش دهید: یک رزیم غذایی سالم گیاهی، ورزش و دارو می تواند منجر به کاهش کلسترول شما شده و آن را در سطح متعادل حفظ کند.

از کبد خود محافظت کنید: از مصرف موادی که برای کبد شما مضر می باشند، جداً خودداری کنید. قبل از مصرف هر دارو، به خصوص داروهای بدون نسخه، دستورالعمل های آن را به دقت مطالعه کنید. قبل از مصرف هر گونه داروی گیاهی، حتماً با پزشک خود مشورت کنید.