سرطان کبد

سرطان کبد در اثر بروز تغییراتی (جهش) در دی ان ای سلول های کبدی ایجاد می شود اما در برخی از موارد علت دقیق ایجاد این جهش که در نهایت نیز منجر به بروز سرطان کبد می شود، مشخص نیست.

برخی از شایع ترین عوامل خطر برای ابتلا به سرطان کبد عبارت‌اند از:

• سیروز: در اکثر موارد علل بروز سرطان کبد مرتبط با التهاب شدید کبد در اثر سیروز کبدی (زخم کبد) می باشد.

• بیماری هپاتیت B و C مزمن: این عفونت ها می توانند منجر به سیروز و در نهات سرطان کبد شوند. احتمال بروز سرطان کبد در افراد مبتلا به هپاتیت که سیگار مصرف می کنند بیشتر نیز خواهد بود.

• برخی بیماری های ارثی: برخی از بیماری‌های ارثی کبد مانند هموکروماتوز (زیادیِ آهن در خون) باعث سیروز می‌شوند، احتمال ابتلا به سرطان کبد را افزایش می دهند.

• دیابت نوع 2: افراد مبتلا به دیابت، به‌خصوص اگر هپاتیت هم داشته باشند یا به‌طور منظم مقدار زیادی الکل مصرف کنند، احتمالاً بیشتر در معرض خطر ابتلا به سرطان کبد قرار دارند.

• برخی بیماری های ارثی: برخی از بیماری‌های ارثی کبد مانند هموکروماتوز (زیادیِ آهن در خون) باعث سیروز می‌شوند، احتمال ابتلا به سرطان کبد را افزایش می دهند.

• سابقه‌ی خانوادگی:اگر مادر، پدر، خواهر یا برادر یک فرد سرطان کبد داشته باشد، احتمال ابتلای وی به این بیماری بیشتر از سایر افراد خواهد بود.

• استفاده‌ی زیاد از الکل: مصرف الکل به‌طور منظم و در مقادیر زیاد، یکی از علل عمده‌ی سیروز و در نهایت سرطان کبد می باشد.

• سیستم ایمنی ضعیف: افراد با سیستم‌های ایمنی ضعیف مانند کسانی که به اچ‌آی‌وی یا ایدز مبتلا هستند، بیشتر از افراد سالم در معرض ابتلا به سرطان کبد هستند.

• چاقی:چاق بودن، خطر ابتلا به بسیاری از سرطان‌ها ازجمله سرطان کبد را افزایش می‌دهد.

اکثر افراد در مراحل اولیه سرطان کبد، هیچ گونه علائمی ندارند. علائم و نشانه های سرطان کبد شامل موارد زیر است:

• تهوع و استفراغ؛
• کاهش وزن بدون دلیل؛
• کاهش اشتها؛
• احساس سیری پس از خوردن مقدار کمی غذا؛
• درد یا تورم در ناحیه شکم؛
• ضعف عمومی و خستگی؛
• ورم شکم؛
• زرد شدن پوست و چشم ها؛
• خارش پوست؛
• احساس خستگی مفرط؛

تشخیص سرطان کبد در مرحله‌ی اولیه، احتمال بقای بیمار را به ‌طور چشمگیری بهبود می‌بخشد.

پزشک در  صورت مشکوک شدن به سرطان کبد، آزمایشات ذیل را تجویز خواهد کرد:

• آزمایش خون: جهت بررسی آنزیم های کبدی، وجود نشانگرهای توموری مانند آلفافیتوپروتئین یاوجود ویروس هپاتیت بی و سی در خون بیمار.

• اسکن‌های تصویربرداری ام آر ای و سی تی اسکن: جهت بررسی اندازه تومور و میزان گسترش سرطان. در صورتی که به هر علتی تشخیص از طریق تصاویر امکان پذیر نباشد، آزمایشات دیگری جهت بررسی های دقیق تر تجویز خواهند شد. معمولاً تشخیص توده های کوچکتر از یک سانتی متر از این طریق دشوار می باشد.

• نمونه برداری از بافت تومور کبدی (بیوپسی): گاهی جهت تشخیص دقیق نمونه ای کوچک از بافت تومور برداشته و تجزیه ‌و تحلیل می‌شود. این آنالیز می‌تواند نشان دهد که آیا یک تومور سرطانی است یا غیرسرطانی. از آنجایی که نمونه برداری از بافت سرطانی در کبد ممکن است همراه با عوارض (خونریزی، عفونت و پخش شدن سلول های سرطانی در مسیر حرکت سوزن نمونه برداری) باشد، اگر سرطان از طریق نتایج آزمایش خون و اسکن های تصویربرداری قابل تشخیص باشد، نمونه برداری تجویز نمی شود. در صورتی که نتایج نمونه برداری نیز برای تشخیص نهایی به اندازه کافی گویا نبودند، ممکن است به بیمار پیشنهاد شود که هر سه یا شش ماه یک بار آزمایشات تصویربرداری از کبد را تکرار کند.

• لاپاروسکوپی: این یک روش جراحی سرپایی است که با بیهوشی عمومی یا بی‌حسی موضعی انجام می‌شود. در این روش لوله‌ای بلند و انعطاف‌پذیر و دارای دوربین، از طریق برش کوچکی در شکم وارد بدن می‌شود. این روش امکان بررسی کبد و نواحی اطراف آن را با دقت بیشتری فراهم می کند.

هنگامی که، مرحله، محل و نوع سرطان تعیین شود، در مورد انواع روش های درمانی و طول دوره درمانی تصمیمات لازم گرفته

روش های درمانی:

درمان سرطان کبد به سطح بیماری و همچنین سن، سلامتی کلی و اولولیت های فردی بستگی دارد. روش‌های درمانی مخصوص سرطان اولیه کبد از قرار زیر هستند:

جراحی:

جراحی بهترین روش درمان سرطان کبد محسوب می شود. اگر سرطان به نقاط دیگر بدن منتشر نشده باشد و در صورتی که تومور از لحاظ مکان قرار گیری در کبد قابل جراحی باشد، کلیه بافت سرطانی و بخش کمی از بافت سالم مجاور آن از کبد برداشته می شود، در این حالت بیمار بهترین نتایج درمانی را دریافت خواهد کرد.

• جراحی پیوند کبد: جراحی پیوند کبد تنها برای درصد کمی از افرادی که تومور از لحاظ مکان قرارگیری در کبد قابلیت برداشته شدن را نداشته باشد یا سرطان کبد در مراحل اولیه قرار داشته باشد و تومور کوچک باشد (یک تومور کم تر از 5 سانتی متر یا دو یا سه تومور کوچکتر از سه سانتی متر) قابل انجام است.

درمان های موضعی:

هدف این روش درمانی از بین بردن تومورهای سرطانی بدون خارج کردن آن ها از کبد می باشد. از این روش برای افرادی استفاده می شود که دارای چندین تومور کوچک (معمولاً کوچکتر از سه سانتی متر) در کبد می باشند و از طریق جراحی نیز این تومورها قابل برداشتن نمی باشند. هر چند میزان موفقیت این عمل برای از بین بردن کامل تومورهای سرطانی در مقایسه با جراحی بسیار کم می باشد. اما برای برخی از افراد این روش بسیار کاربردی می باشد. به خصوص برای افرادی که منتظر پیوند کبد می باشند یا افرادی که عملکرد کبد آن ها بسیار ضعیف بوده و وضعیت عمومی سلامت آن ها نیز چندان مساعد نمی باشد.

این فرایند درمانی معمولاً بدون جراحی و بستری در بیمارستان انجام می شود. دارای انواع مختلفی است که در ادامه به برخی از آن ها اشاره شده است:

• منجمد کردن سلول‌های سرطانی: در طول این روش نیتروژن مایع مستقیما به تومورهای کبد تزریق می شوند.

• گرم کردن سلول‌های سرطانی: یک سوزن نازک با هدایت سونوگرافی یا سی‌تی‌اسکن وارد تومور می‌شود. سپس از طریق آن جریان الکتریکی با فرکانس بالا عبور داده می‌شود که باعث تولید گرما و سوزاندن سلول‌های سرطانی می‌شود. گاهی نیز به‌جای جریان الکتریکی از امواج مایکروویو برای گرم و تخریب سلول های سرطانی استفاده می شود.

• تزریق الکل به تومور: الکل غلیظ (اتانول) به‌طور مستقیم به درون تومور تزریق می‌شود. این ماده باعث نابودی سلول‌های سرطانی می‌شود.

• کموامبولیزاسیون: در این روش، یک داروی شیمی‌درمانی قوی از طریق شریان کبد مستقیماً وارد تومور می‌شود. سپس ماده‌ای انسدادی تزریق می‌شود تا رگ‌های خونی تغذیه‌کننده تومور مسدود شوند.

• رادیوآمبولیزاسیون: در این روش، ذرات ریز رادیواکتیو به‌طور مستقیم از طریق شریان به سمت تومور هدایت می‌شوند. این ذرات به محل تومور می‌رسند و پرتودرمانی موضعی از داخل انجام می‌دهند.

ایمونوتراپی یا ایمنی درمانی:

در این روش درمانی از داروهایی استفاده می شود که با تقویت سیستم ایمنی بدن، سلول های سرطانی را از بین می برند.

پرتودرمانی:

در این روش درمانی از پرتوهای انرژی پرتوان برای نابودی سلول‌های سرطانی و کوچک کردن تومورها استفاده می‌شود. در طول این روش، بیمار بر روی یک تخت مخصوص دراز می‌کشد و به طور همزمان پرتوهای زیادی بر نقطه ای از بدن که تومور سرطانی در آن ناحیه قرار دارد تابانده می‌شود.

شیمی درمانی:

داروهای شیمی درمانی یا به صورت خوارکی و یا از طریق تزریق درون وریدی وارد بدن می شوند و از طریق جریان خون به همه نواحی بدن می روند. سرطان کبد نسبت به اکثر داروهای شیمی درمانی مقاوم می باشد. تعداد بسیار کمی از این داروها نیز که اثر گذار می باشند، به صورت موقت فقط تا حدی منجر به کوچک شدن جزئی این تومورها می شوند.

درمان هدفمند:

داروهای مورد استفاده در این نوع روش درمانی با ایجاد تداخل در توانایی تومورها در تولید عروق خونی جدید منجر به کند شدن یا متوقف شدن پیشرفت سلول‌های سرطانی کبدی برای چند ماه بدون هیچ درمانی می‌شوند.

پیشگیری از ابتلا به سرطان کبد:

روش قطعی برای پیشگیری از سرطان کبد وجود ندارد. با این حال اقدامات زیر ممکن است به کاهش خطر ابتلا به آن کمک کنند:

• قطع مصرف الکل و دخانیات؛
• واکسیناسیون هپاتیت بی؛
• حفظ وزن سالم؛
• درمان یا کنترل بیماری‌های زمینه ای مانند دیابت و هموکروماتوز؛
• ورزش و فعالیت بدنی منظم؛
• پیروی از رژیم غذایی سالم.