ریفلاکس

رفلاکس اسیدی معده در اثر بازگشت مکرر اسید یا بازگشت محتوای غیر اسیدی معده به مری ایجاد می‌شود.

در انتهای مری دریچه ای عضلانی وجود دارد که هنگام بلع شل می شود تا غذا و مایعات وارد معده شوند سپس دوباره بسته می‌شود تا از برگشت محتویات معده به مری جلوگیری کند. این عضله همچنین هنگام آروغ زدن یا سکسکه کمی باز می‌شود. این دریچه اسفنکتر تحتانی مری نام دارد.

اگر این اسفنکتر به‌طور طبیعی شل نشود یا ضعیف شود، اسید معده می‌تواند از معده به مری بازگردد. این بازگشت مداوم اسید، پوشش داخلی مری را تحریک کرده و اغلب باعث التهاب آن می‌شود.

رفلاکس اسیدی زمانی رخ می‌دهد که اسفنکتر تحتانی مری ضعیف شود یا بیش از حد شل شود. اگر این اتفاق مکرراً بیفتد، رفلاکس اسیدی ایجاد می‌شود.

شرایطی که می‌توانند خطر ابتلا به رفلاکس اسیدی را افزایش دهند عبارت‌اند از:

• فتق هیاتال: بیرون‌زدگی قسمت بالایی معده از دیافراگم که باعث گیر افتادن اسید و تضعیف اسفنکتر تحتانی مری می‌شود.
• بارداری: فشار شکمی و تغییرات هورمونی باعث شل شدن اسفنکتر تحتانی مری می‌شوند.
• چاقی: فشار دائمی بر شکم و افزایش استروژن باعث تضعیف اسفنکتر تحتانی مری می‌شود.
• سیگار کشیدن: باعث شل شدن اسفنکتر تحتانی مری ، افزایش اسید معده و کند شدن هضم می‌شود.

سایر علل ممکن

• تأخیر در تخلیه معده
• خوردن وعده‌های غذایی حجیم یا غذا خوردن در ساعات پایانی شب
• مصرف برخی غذاها مانند غذاهای چرب یا سرخ‌کرده
• نوشیدن برخی نوشیدنی‌ها مانند الکل یا قهوه

• ناهنجاری‌های مادرزادی
• بیماری‌های بافت همبند مانند اسکلرودرمی
• جراحی‌های قبلی قفسه سینه یا شکم
• برخی داروها مانند آسپرین

علائم شایع رفلاکس اسیدی عبارت‌اند از:

• احساس سوزش در قفسه سینه که معمولاً با عنوان سوزش سردل شناخته می شود، اغلب پس از غذا خوردن رخ می‌دهد و ممکن است در شب یا هنگام دراز کشیدن بدتر شود.
• بازگشت غذا یا مایع ترش‌مزه به گلو
• درد در قسمت بالای شکم یا قفسه سینه
• دشواری در بلع (دیسفاژی)
• احساس وجود توده یا گیر کردن چیزی در گلو

در صورت بروز رفلاکس اسیدی شبانه، ممکن است علائم زیر ایجاد شوند:

• سرفه مداوم
• التهاب تارهای صوتی
• بروز آسم یا تشدید آسم قبلی

علایم رفلاکس اسیدی ممکن است در شرایط ذیل تشدید شوند:

• در شب یا هنگام دراز کشیدن
• پس از وعده غذایی حجیم یا چرب
• پس از خم شدن
• پس از سیگار کشیدن یا مصرف الکل

در طول زمان، التهاب طولانی‌مدت مری می‌تواند منجر به موارد زیر شود:

• ازوفاژیت یا التهاب مری: اسید معده می‌تواند بافت مری را تخریب کند و باعث التهاب، خونریزی و گاهی زخم باز (اولسر) شود. ازوفاژیت می‌تواند دردناک باشد و بلع را دشوار کند.

• استریکچر یا تنگی مری: آسیب اسید معده به بخش تحتانی مری باعث ایجاد بافت زخم می‌شود که مسیر عبور غذا را تنگ کرده و منجر به مشکل در بلع می‌شود.

• مری بارت یا تغییرات پیش سرطانی مری: آسیب ناشی از اسید می‌تواند باعث تغییر در پوشش داخلی بخش پایینی مری شود که با افزایش خطر سرطان مری مرتبط است.

• رفلاکس حنجره‌ای-حلقی: ورود اسید به گلو

• آسم یا علائم شبه‌آسم

یک متخصص مراقبت‌های بهداشتی ممکن است بتواند رفلاکس اسیدی را بر اساس سابقه علائم و معاینه فیزیکی تشخیص دهد.

برای تأیید تشخیص یا بررسی عوارض، ممکن است آزمایش‌های زیر توصیه شوند:

• آندوسکوپی فوقانی
  در آندوسکوپی فوقانی، از یک دوربین بسیار کوچک که در انتهای یک لوله انعطاف‌پذیر قرار دارد، برای مشاهده بخش فوقانی دستگاه گوارش استفاده می‌شود. این دوربین امکان مشاهده داخل مری و معده را فراهم می‌کند. اگرچه نتایج این بررسی ممکن است وجود رفلاکس را به‌طور مستقیم نشان ندهد، اما می‌تواند التهاب مری یا سایر عوارض احتمالی را شناسایی کند.
  همچنین در طی آندوسکوپی می‌توان نمونه‌ای از بافت (بیوپسی) برداشت تا از نظر عوارضی مانند مری بارت مورد بررسی قرار گیرد. در برخی موارد، اگر تنگی در مری مشاهده شود، می‌توان در همان حین با انجام اتساع (دیلاتاسیون) آن را باز کرد تا مشکل بلع بهبود یابد.

• آزمایش سنجش اسید (pH) به‌صورت سرپایی
  در این روش، دستگاهی در داخل مری قرار داده می‌شود تا زمان و مدت بازگشت اسید معده به مری را ثبت کند. این دستگاه به یک رایانه کوچک متصل است که معمولاً به دور کمر بسته می‌شود یا با بندی روی شانه قرار می‌گیرد.
  پایش اسید ممکن است به‌وسیله یک لوله نازک و انعطاف‌پذیر (کاتتر) انجام شود که از راه بینی وارد مری می‌شود، یا به‌صورت یک گیره کوچک که طی آندوسکوپی در مری قرار داده می‌شود. این گیره معمولاً پس از حدود دو روز به‌طور طبیعی از طریق مدفوع دفع می‌شود.

• تصویربرداری با اشعه ایکس از بخش فوقانی دستگاه گوارش
  در این روش، پس از نوشیدن مایعی گچی‌شکل که سطح داخلی دستگاه گوارش را می‌پوشاند، تصاویر اشعه ایکس تهیه می‌شود. این پوشش به پزشک کمک می‌کند تا نمای کلی مری و معده را مشاهده کند. این آزمایش به‌ویژه برای افرادی که دچار مشکل در بلع هستند، بسیار مفید است.
  در برخی موارد، تصویربرداری پس از بلع یک قرص باریم انجام می‌شود که می‌تواند به تشخیص تنگی مری و اختلالات مرتبط با بلع کمک کند.

• مانومتری مری
  این آزمایش، انقباضات ریتمیک عضلات مری را هنگام بلع اندازه‌گیری می‌کند و همچنین هماهنگی و قدرت عملکرد عضلات مری را می‌سنجد. مانومتری مری معمولاً برای افرادی انجام می‌شود که دچار مشکل در بلع هستند.

• ازوفاگوسکوپی ترانس‌نازال
  این آزمایش به‌منظور بررسی هرگونه آسیب احتمالی در مری انجام می‌شود. در این روش، یک لوله نازک و انعطاف‌پذیر مجهز به دوربین ویدئویی از طریق بینی وارد شده و پس از عبور از گلو به مری هدایت می‌شود. تصاویر ثبت‌شده توسط دوربین روی یک صفحه نمایش ویدئویی نشان داده می‌شوند.

در ابتدا، پزشک معمولاً تغییر سبک زندگی و داروهای بدون نسخه را توصیه می‌کند. اگر طی چند هفته بهبودی حاصل نشود، داروهای تجویزی و آزمایش‌های بیشتر ممکن است لازم باشد.

درمان‌های دارویی تجویزی برای بیماری بازگشت اسید معده (GERD) شامل داروهایی هستند که ترشح اسید معده را کاهش می‌دهند یا مهار می‌کنند. این داروها معمولاً به‌خوبی تحمل می‌شوند، اما در برخی افراد ممکن است عوارضی مانند اسهال، سردرد یا تهوع ایجاد کنند و در موارد نادر، باعث کاهش برخی ویتامین‌ها یا مواد معدنی در بدن شوند.

 در موارد شدید رفلاکس اسیدی که به درمان‌های رایج پاسخ نمی‌دهند، ممکن است از داروهای جدیدتری استفاده شود که با سازوکار متفاوتی، تولید اسید معده را کنترل می‌کنند.

آموزش تنفس عمیق

تکنیکی که با عنوان تنفس دیافراگمی شناخته می‌شود، می‌تواند در برخی افراد به بهبود علائم بیماری بازگشت اسید معده کمک کند. این تمرین معمولاً پس از صرف غذا انجام می‌شود و شامل تنفس عمیق به داخل دیافراگم، به‌جای تنفس سطحی از قفسه سینه است. آموزش صحیح تکنیک‌های تنفس دیافراگمی بهتر است توسط فردی آموزش‌دیده در حوزه پزشکی انجام شود.

جراحی و سایر روش‌های درمانی

بیماری رفلاکس در اغلب موارد با دارودرمانی قابل کنترل است. با این حال، اگر داروها مؤثر نباشند یا فرد تمایلی به مصرف طولانی‌مدت دارو نداشته باشد، ممکن است پزشک روش‌های درمانی زیر را پیشنهاد کند:

فوندوپلیکاسیون

در این روش جراحی، بخش فوقانی معده به دور قسمت پایینی مری پیچانده می‌شود تا عضله این ناحیه تقویت شده و از بازگشت اسید جلوگیری شود. این عمل معمولاً به روش کم‌تهاجمی و لاپاراسکوپی انجام می‌شود. میزان پیچاندن معده می‌تواند کامل یا جزئی باشد و نوع مناسب آن بر اساس شرایط بیمار توسط جراح تعیین می‌شود.

دستگاه  LINX:

در این روش، حلقه‌ای متشکل از مهره‌های کوچک مغناطیسی در محل اتصال مری و معده قرار داده می‌شود. نیروی مغناطیسی بین مهره های این حلقه به اندازه‌ای است که از بازگشت اسید جلوگیری کند، اما همچنان اجازه عبور غذا را می‌دهد. این وسیله از طریق جراحی کم‌تهاجمی کاشته می‌شود و با دستگاه‌های امنیتی یا تصویربرداری پزشکی تداخلی ایجاد نمی‌کند.

فوندوپلیکاسیون بدون برش از راه دهان

این روش نوین با استفاده از آندوسکوپ و از طریق دهان انجام می‌شود و نیازی به برش جراحی ندارد. در این تکنیک، با ایجاد یک پیچش جزئی در بخش انتهایی مری، عملکرد دریچه بین مری و معده تقویت می‌شود. از مزایای این روش می‌توان به دوره نقاهت کوتاه و تحمل‌پذیری بالا اشاره کرد.

 در افرادی که دچار فتق بزرگ دیافراگمی هستند، این روش به‌تنهایی قابل انجام نیست، اما ممکن است در ترکیب با ترمیم لاپاراسکوپیک فتق دیافراگم امکان‌پذیر باشد.

از آنجا که چاقی می‌تواند یکی از عوامل خطر برای برگشت اسید معده به مری باشد، در برخی موارد ممکن است جراحی کاهش وزن به‌عنوان یک گزینه درمانی مطرح شود. برای بررسی مناسب بودن این روش، مشاوره با تیم درمانی توصیه می‌شود.

درمان‌های مکمل و جایگزین

برخی روش‌های درمانی مکمل و جایگزین، مانند استفاده از زنجبیل، بابونه و ….. ، برای کمک به کاهش علائم بیماری بازگشت اسید معده توصیه می‌شوند. با این حال، تاکنون شواهد علمی معتبری مبنی بر اثربخشی قطعی این روش‌ها در درمان برگشت اسید معده یا ترمیم آسیب‌های واردشده به مری ارائه نشده است. در صورت تمایل به استفاده از درمان‌های جایگزین، توصیه می‌شود پیش از شروع، با پزشک یا متخصص مراقبت‌های سلامت مشورت شود.

اصلاح سبک زندگی و درمان‌های خانگی
تغییر در سبک زندگی می‌تواند به کاهش دفعات بروز رفلاکس اسید معده کمک کند. توصیه می‌شود:

• حفظ وزن سالم: اضافه‌وزن باعث افزایش فشار داخل شکم شده و با بالا راندن معده، احتمال بازگشت اسید به مری را افزایش می‌دهد.

• ترک سیگار: مصرف سیگار عملکرد طبیعی اسفنکتر تحتانی مری را تضعیف می‌کند.

• بالا بردن سر تخت خواب: در صورت بروز سوزش سر دل هنگام خواب به صورت مکرر، توصیه می شود که پایه‌های قسمت بالایی تخت حدود ۱۵ تا ۲۳ سانتی‌متر بلند شود. در صورت عدم امکان، می‌توان از یک بالشت یا پد شیب‌دار بین تشک و تخت استفاده کرد تا بالاتنه از ناحیه کمر به بالا در وضعیت مرتفع قرار گیرد. استفاده از چند بالشت معمولی به‌تنهایی مؤثر نیست.

• خوابیدن به پهلوی چپ: دراز کشیدن به پهلوی چپ جهت کاهش رفلاکس می تواند کمک کننده باشد.

• دراز نکشیدن پس از غذا: حداقل سه ساعت پس از صرف غذا از دراز کشیدن یا خوابیدن خودداری گردد.

• آهسته غذا خوردن و خوب جویدن: پس از هر لقمه، قاشق یا چنگال را زمین گذاشته شود و پس از جویدن کامل و بلع، لقمه بعدی برداشته شود.

• پرهیز از مواد غذایی و نوشیدنی‌های محرک رفلاکس: موادی مانند الکل، شکلات، کافئین، غذاهای چرب و نعناع می‌توانند علائم رفلاکس را تشدید کنند و باید در مصرف آن ها دقت کرد.

• پوشیدن لباس‌های آزاد: لباس‌های تنگ در ناحیه کمر و شکم باعث افزایش فشار بر معده و اسفنکتر تحتانی مری می‌شوند.

در صورت داشتن درد قفسه سینه، به‌ویژه اگر همراه با تنگی نفس یا درد فک یا بازو باشد، باید فورا به پزشک مراجعه شود. این علائم ممکن است نشانه سکته قلبی باشند همچنین در صورت مشاهده موارد زیر باید پیگیری های لازم انجام شوند.

• علائم برگشت اسید معده به مری به صورت مکرر و با شدت زیاد
• در صورت استفاده داروهای بدون نسخه جهت کنترل سوزش سردل بیش از دو بار در هفته